Makale Görseli

Altı Şapkalı Düşünme Tekniği

6 şapkalı düşünme tekniği Edward De Bono (1985) tarafından ortaya çıkarılmış bir düşünme tekniğidir. De Bono, düşünmenin insanın en önemli becerilerinden biri olduğunu ifade etmektedir. Ancak, insanların düşünürken çok fazla şeyi aynı anda çözmeye çalıştığını, bu nedenle de ortaya çıkan sonuçlardan memnun olamadığını öne sürmüştür. Bu probleme çok etkili ve basit bir çözüm sunmuştur: farklı açılardan ama belirli bir sırayla düşün! İnsan bir konu üzerinde düşünürken iyimser, karamsar, ihtiyatlı, duygusal, üretken ve nesnel olabilir. Sonrasında da tüm bunların artılarını eksilerini toparlayıp bir sonuca varması gerekir. Bu düşünceden yola çıkarak De Bono altı şapkalı düşünme tekniğini ortaya çıkarmıştır. Bu şapkalar gerçekten takılmak zorunda değildir, önemli olan şapkanın beraberinde getirdiği düşünme şeklidir. Bir kişi şapkalardan birini takınca o şapka hangi düşünme şeklini temsil ediyorsa sadece ona odaklanır. Şapkaların temsil ettikleri düşünme şekilleri şöyledir:

Beyaz şapka: Mevcut bilgileri, verileri nesnel bir bakış açısıyla ele alır. Beyaz şapkayı takan kişi konuyu tarafsız bir bakış açısıyla ele almalıdır. “Nedir?” sorusuna ve tanımlamalara yer verilir.

Kırmızı şapka: İçgüdüler, duygular, korkular ele alınabilir. Gerekçelendirme gerekli değildir. Duygular olumlu ya da olumsuz olabilir. “Ne hissedilir, nasıl tepki verilir?” gibi sorulara yer verilir.

Siyah şapka: Konuya riskler ve sorunlar penceresinden bakmayı hedefleyen şapkadır. İhtiyatlıdır ve ortaya çıkabilecek olumsuzlukları öne çıkarır. Olumsuzlukları öne çıkarması duygu odaklı değil mantıksal çerçeve dahilindedir. “Nasıl bir sorun çıkabilir, sorun çıkmaması için neye dikkat edilmelidir?” sorularına odaklanır.

Sarı şapka: Konuya ortaya çıkabilecek yararlar ve faydalar penceresinden bakmayı hedefleyen şapkadır. Olumlu durumlara odaklanır. “Nasıl bir yarar sağlar, en olumlu yönü nedir?” gibi sorulara odaklanır.

Yeşil şapka: Yaratıcı çözümler sunmayı ve çözüm odaklı, üretken olmayı hedefleyen şapkadır. “Neler yapılabilir?” sorusuna odaklanır.

Mavi şapka: Kontrol sağlamayı, süreci yönetmeyi ve karara varmayı hedefleyen şapkadır. Tüm ihtimaller değerlendirilerek gerçekçi ve ayakları yere basan sonuçlara ulaşılmalıdır. “Nasıl?” sorusu ön plandadır. Kontrol sağlama ve süreci yönetme rolünden kaynaklı “nasıl bir yol izlemeli, nasıl karar vermeli, neyi bilmeli, neye öncelik vermeli?” gibi sorular bu süreçte sorulması muhtemel sorulardır.

6 şapkalı düşünme tekniği eğitimde hem sosyal bilimler hem de fen bilimler derslerinde kullanılabilir. Öğrencilerin şapkaların temsil ettiği pencereden düşüneceği, kendi fikirlerini değil şapkanın yönlendirmesinden fikir üretecekleri herhangi bir konuda uygulanabilecek bir tekniktir. Derslerde uygulanmasının öğrencilere katkıları şu şekilde sıralanabilir:

  • Öğrencileri sınırların dışında düşünmeye teşvik etmesi
  • Birbirlerinin görüşlerinden faydalanmaları
  • Kontrollü ve adım adım problem çözmeye yöneltmesi
  • Analiz, sentez ve değerlendirme becerilerini geliştirmesi

6 şapkalı düşünme tekniğinde bazı etkinlik çeşitleri için nasıl bir sıra takip edilebileceği aşağıda infografik olarak verilmiştir.


Kaynaklar

Zhang X, Lee H, Rodriguez C, Rudner, J. & Papanagnou, (2018) A Novel approach to bebriefing medical simulations: The six thinking hats. Cureus 10(4): e2543. doi:10.7759/cureus.2543

De Bono, E. (1985). Six thinking hats. Toronto, Ont: Key Porter Books.

Yorumlar

Hiç yorum yazılmamış, ilk yorumu yazan siz olun!