Makale Görseli

Olgubilim Araştırması Nedir?

Olgubilim diğer nitel araştırma desenlerine kıyasla daha aşina olduğum bir desen, ancak Merriam’ın (2009) kitabında olgubilim ile ilgili ilk cümlesinin daha önce hiç dikkatimi çekmediğini fark ettim: “Bazılarına göre tüm nitel araştırmalar olgubilimdir”; ayrıca Merriam bir nitel araştırma deseni olmasının yanı sıra aslında bir felsefe olduğundan bahsetmiştir (Husserl 1970’den akt, s.24).

Olgubilim çalışmalarında odak kişilerin deneyimleri, hisleri, bu hislerin yansımaları, duygu ve deneyimlerin altında yatan nedenleri ortaya çıkarmaktır. Bu desende nitel araştırmanın doğasına uygun olarak genelleme hedefi yoktur. Deneyimler kişilerin özelinde ele alınır, bu deneyim ya da duyguların benzerlikleri, farkları, kesişim noktaları ya da biriciklikleri ortaya çıkarılır. Anlatı araştırmalarından farkı, olgubilimde bireylerin deneyimlerini sıralamak değil bu deneyimlerin anlamını açıklamaktır. 

Olgubilim Araştırması Temel Özellikleri

Olgubilimde kullanılan temel veri toplama aracı görüşmedir. Amaç zaten kişilerin duygu ve deneyimlerini ortaya çıkarmaktır, bu nedenle doğal olarak kişilere birebir soru sorulması veriyi elde etmemizde temel araçtır. Burada önemli nokta, olguyu araştıran ve görüşmeleri gerçekleştiren araştırmacının bracketing (paranteze alma) adı verilen, eğer söz konusu olgu ile bir ilişkisi ya da deneyimi varsa bunları iyi tespit edip kontrol altına alması devreye girmesidir ki olguya nesnel bir bakış açısı ile yaklaşabilsin. Tabii ki araştırmacıların öznel yaklaşma ihtimali olan durumları tespit ve kontrol etmesi olgubilime özel değil tüm nitel araştırma desenlerinde dikkate alınması gerek bir durumdur ve yine tabi ki nitele getirilen eleştirilerden biri bunun ne düzeyde sağlanabileceğidir. Ancak, araştırmacıların içsel olarak belirli ilkelere sadık kaldığına inanmamız taraftarıyım ve aksi durumların gün yüzüne çıkabildiğini, bunları ayırt edebileceğimizi düşünmekteyim. Bu öznel etkenleri uzakta tutmak için olgubilimde tavsiye edilen yollardan bir tanesi de “horizontalization” olarak bilinen elde edilen verileri biri bir diğerinden öncelikli olmayacak şekilde eşit bir şekilde ele alınması sürecidir. Bir diğeri ise “phenomenological reduction” olarak bilinen söz konusu deneyimin sürekli olarak derinine inme işlemidir. Aslında bu işlem olgubilimin temel felsefesi gibi de görünmektedir, çünkü olgubilimde olgunun altında yatan nedenlerin derinine, özüne inme ve sürekli farklı açılardan bu olguyu ele alma en temel ilkelerden biridir

Olgubilim Araştırması Türleri

Olgubilim, yorumsal ve deneyüstü olmak üzere temelde iki türde ele alınır. Yorumsal olgubilim çalışmalarında olgu ile araştırılan konu arasındaki bağlar güçlendirilir ve baştan belirlenmiş temalara yerleştirilerek derinlemesine açıklanırken araştırmacı tarafından da yorumlanır. Deneyüstü olgubilim çalışmalarında ise yorumdan ziyade deneyim ve duygular detaylı bir şekilde betimlenir. Bu bağlamda, yorumsal olgubilim çalışmasında araştırmacının yorumu da katılımcılar kadar önemliyken, deneyüstü çalışmalarda araştırmacı kendini parantez için alır. Tabii yorumsal çalışmalarda araştırmacının yorumlamasının da nesnel ve belirli çerçeve içinde olması beklenir ve bunu başarmanın her zaman kolay olmadığı ifade edilmektedir. Olgubilim çalışmalarında, araştırmak istenilen konunun söz konusu desenin kapsamına girip girmediğine karar verdikten sonra belirlenen olgu çok net açıklanmalıdır. Genelde katılımcılar ile derin görüşmeler yapılır ve soru sayısı az ama uzun, derin, duygu ve deneyimleri içerek cevaplar verilecek sorulardır. Verilerin analizinde mutlaka belirli temalar vardır ve bu temalarda genelde deneyim ya da duygu nedenleri ile açıklanır. 

Olgubilim araştırmaları birçok sosyal bilimde kullanılmaya uygundur. Örneğin, sınav stresi nedeniyle panik atak hastalığına yakalananların deneyimleri ve duyguları incelenebileceği gibi, öğretmenlerin ilk atama yıllarında yaşadıklarının incelenmesi de olgubilim çalışmaları kapsamına girebilir. Kısacası, olgubilim deseni, araştırılan olgu hakkında katılımcıların deneyimleri ya da duyguları üzerine derin ve anlamlı veri elde etmeyi hedefler. Araştırılmasının da veri analizi sürecinin de emek isteyen ancak gerçekten ortaya çıkacak sonuçlar hakkında merak uyandıran bir desendir. Olgubilim deseni, insanı işleyen bir nitel araştırma desenidir. Bu noktada da nitel araştırmaların genelinde olduğu gibi araştırmacının anlamlandırma yeteneği önemlidir.

Olgubilim Araştırmasının Adımları

  1. Konunun olgubilim araştırması yaklaşımına uygun olup olmadığına karar verme
  2. Çalışılacak olguyu belirleme ve tarif etme
  3. Derinlemesine ve birden fazla bağlamdan veri toplanması
  4. Analiz adımında temaların belirlenmesi
  5. Olgunun yazımsal ve yapısal tanımlarının belirlenmesi
  6. Çıkan ortak temaların, kategorilerin ve kodların tablolaştırılması
  7. Bulguların metin olarak ifade edilmesi

Yararlanılan Kaynaklar:

Creswell, J. W., & Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches. (3rd ed.)  Thousand Oaks, Calif: Sage Publications.

Merriam, B.S. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. San Francisco: Jossey-Bass. 

Yorumlar

Hiç yorum yazılmamış, ilk yorumu yazan siz olun!

Hüma Nayman
Yazar
14.11.2022
264 Puan

Öğretim Görevlisi, Kurucu @Graid.App

Profili Gör ->
0
0
Henüz üye değil misiniz?
Aramıza katılın.

Üye olun, ders planı ve makale yazmaya başlayın!

Üye Ol
kwl.app'i denediniz mi?
KWL tekniğini çevrimiçi kullanın

GraidApp ekibi tarafından geliştirilen bir Web 2.0 aracı olan kwl.app'i ücretsiz kullanmak için tıklayın.

Şu an için sadece İngilizce dilinde.

kwl.app